- Năm học 2009-2010 được xác định là “ Năm học đổi mới công tác quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục”. Các cơ sở giáo dục trong cả nước đều bày tỏ sự đồng thuận cao, vì chủ đề này phản ánh bản chất cốt lõi của giáo dục là chất lượng và cũng vì vấn đề chất lượng đang là thách thức đối với các nhà quản lý giáo dục. Giảng bài Ai cũng biết, nói đến giáo dục là phải nói đến chất lượng.

Vậy câu hỏi đặt ra là tại sao cho đến nay vấn đề nâng cao chất lượng mới được đặt ra như một nhiệm vụ cấp bách? Đó là do cách làm chất lượng ở các cơ sở giáo dục chưa nhất quán với chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước, cấp trên đề ra, cùng những bất cập nảy sinh do sự chi phối của nhiều yếu tố làm cản trở mục tiêu hướng đến chất lượng.

Từ năm 2004 đến nay, đã có rất nhiều văn bản của Chính phủ, của Bộ GD-ĐT với những hướng dẫn cụ thể về công tác đảm bảo và kiểm định chất lượng theo mô hình nhiều nước tiên tiến trên thế giới. Trong thâm tâm, không một người làm công tác quản lý giáo dục nào lại không muốn đơn vị mình đảm bảo về chất lượng, nên cũng luôn hướng đến giải pháp khắc phục những yếu kém về chất lượng.

Tuy nhiên trong quá trình thực hiện, không ít nơi “lực bất tòng tâm”. Có thể ví những chuẩn mực, chỉ số để kiểm định chất lượng đưa ra như một thước đo. Nhưng cái thước đo đó thẳng hay lệch phụ thuộc vào bàn tay điều khiển vụng hay khéo, phụ thuộc vào bề mặt để đo có chướng ngại vật hay không? Cũng như thế, quản lý chất lượng giáo dục phụ thuộc vào nhiều yếu tố: cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ, tài chính, đầu vào, đầu ra…

Giải quyết đầy đủ các điều kiện này để đảm bảo yêu cầu chất lượng không đơn giản. Lấy ví dụ giáo dục đại học ở nước ta hiện nay, số lượng giảng viên hàng năm không tăng nhưng số lượng sinh viên ở các trường đều tăng từ 20-30%, trong khi nguồn thu học phí tăng nhỏ giọt, điều kiện chi ngân sách cho giáo dục còn hạn hẹp, các cơ sở GD đều phải tự xoay xở lấy, giảng viên chịu sự quá tải công việc, thì khó có thể tạo nên chất lượng như ý muốn.

Những bất cập này lại kéo theo một thực tế khác, cũng là tâm lý khá phổ biến của các trường mắc bệnh thành tích: một khi không đạt đến mục tiêu đề ra về chất lượng thì che giấu, hoặc bỏ qua, không quan tâm đến kiểm định chất lượng, hoặc là có thì cũng chỉ để đối phó. Kết cục, vấn đề chất lượng vẫn là bài toán nan giải…

Để việc công khai chất lượng ở các cơ sở GD trở thành việc làm thường xuyên, tự giác, việc kiểm định, đánh giá chất lượng được chính xác, công khai, công bằng, công tâm, thì chỉ có thể xây dựng một nền văn hoá chất lượng mang tính nhất quán. Đó là: giúp cho mọi người hiểu ý nghĩa của việc cần làm và làm đúng ngay từ đầu, đúng ở mọi thời điểm. Mọi hoạt động nhà trường đều hướng đến chất lượng, vì chất lượng; Thực hiện quy trình công khai, dân chủ: Giáo viên được góp ý, đánh giá hiệu trưởng; Học sinh, sinh viên được tham gia đánh giá chất lượng giảng dạy, góp ý xây dựng nhà trường. Song song với đó là sự tranh thủ mọi nguồn lực đầu tư của xã hội.

Theo quan điểm này, một trường có đội ngũ cán bộ giảng dạy có uy tín; có đầy đủ CSVC, trang thiết bị hiện đại; có chất lượng đầu vào (HS, SV) cao; tạo sản phẩm (đầu ra) hoàn thiện, đó chính là một trường có nền tảng văn hoá chất lượng.

Theo quan điểm rộng hơn, phù hợp với xu thế phát triển của thời đại, thì văn hoá chất lượng còn phải luôn hướng đến sự phát triển của cộng đồng, tạo hiệu quả về giáo dục nhân cách, hiểu biết xã hội, kỹ năng sống cho học sinh, sinh viên.

Thuý Hồng